Jîyanên Pêxemberên;

 Adem, Hûd, Nûh, Salîh, Îbrahîm, Îdrîs, Îsa, Îshaq, Ûsif, Sû'eyb

Çîroka Pêxamber Adem li gora ola Îslam ê

Li serî da serê erdê însan tune bûn…

Lêbelê rojekê Xwedê xwest însanan çê bike ku, bila Wî nas bikin û tenê Wî ra qûltîyê bikin. Xwedê ji feriþtan ra got:

“Ez dixwezim serê erdê xelîfekê ji bona xwe çê bikim!“

Feriþte ser bi vê biryara Xwedê gellekî þaþ bûn û pirs kirin:

“Ey Xwedê yê me yê mezin, çima Tû dixwezî serê erdê ew kesên ku tevdanîyê dikin û xwînê dirijînin çê bikî, ji xwe em tim û tim te ra secde dikin û tenê gotina te dikin?“

Ser vê gotina wan Xwedê wana ra got:“ Hindik tiþt hene ku, ez dizanim û hûn nizanin!“

Dû vî bersiva Xwedê feriþtan hev û din ra gotin:“Bê þik Xwedê me, hemû tiþtan dizane û tu tiþtekê bê mane çê nake.“

Dûra Xwedê ban wana kir û got:

”Feriþtên min! Piþtî min va meriva ji erdê pêyda kir û ruhê Xwe dayê, gerek hûn hemû wî ra secdê bikin û jê ra hurmet bikin.“

Feriþtan dest da wa gotina Xwedê qebûl kirin û gotin:

“Ey Rebbê me, em tenê guhdarîya te dikin û tenê fermana te tînin cî“

Lêbelê va fermana tenê xwaþîya Îblîs neçû û wî serbilindî û pozgirtî kir. Wî bawer dikir ku nav mexlûqatan da yê herî baþ û mezin ew e.

Dûra Xwedê Hz. Adem, mirovê yêkemîn, çê kir û ruhê Xwe pifê kir. Feriþtan dest da jê ra secde kirin. Lêbelê tenê Þeytan xwe þiva girt û jê ra secde nekir û bi dengêkê bilind got: “Adem ji erdê hatîye çê kirin ez jî ji agir. Agir, erdê pir pir çêtir e“

Bi vî awayî Îblîs li dijî Xwedê derket û bawermendîya xwe wanda kir.

Wê gavê Xwedê wî ra got:“Te çima gotina min nekir? Bibêje, çi te ra manî bû? »

Þeytan bi hêrs ji Xwedê ra aha got: «Te ez ji agir çê kirim û ew jî ji axê. Lewma ez wî çêtirim û wîna ra secde nakim.»

Xwedê ji bona serbilindîya Îblîs pir qahrîya û got :

« Wê derê were jêr û zû li vir bike û here ! Tû îro þiva yekî namerdî. Ew heqqê te nîne tu li vir cem min peyagirtîyê bikî ! »

Ser vê gotina Xwedê Þeytan nezanîya çi bike. Carekî da hemû tiþtên xwe wenda kir. Ew ji Cennetê hat havitinê û Xwedê rehma xwe jî li ser wî vekiþand. Wi jî bê hêvî sond xwer ku ew hêfa xwe Adem bigire û got :

« Ey Rebbê min, te ji bona Adem ez ji cennetê havitim der. Lewma ez jî dixwezim ku zarokên Adem ser rîya rast da der bixinim û wana bixapînim. »

Xwedê jî aha bersiv da wî:”Ey Þeytanê ku min rehma xwe li ser kiþandîye, bizane ku min aqil daye Adem û zarokên wî. Bi aqilê xwe ewna dikanin tiþtê baþ û nebaþ nav hev da derbixînin. Lêbelê, kî jî mîna te li dij min derbikevî û fermana min guhdarî neke, ez wî tev te davêm Cehnimê. Feqet bizane ku, tu gerek nav însanên min î baqil û baþ, qet pistvanekî ji bona rîya xwe nebînî. Ez hetanî roja Qîyametê firsendê didim te. Ango çi dixwezî wî bike. »

Dûra Xwedê xwest ku zanahîya Adem ji feriþtan ra jî nîþan bide. Adem ra navên hemu tiþtan hinkirin da û bang feriþtan kir : » Gava hûn rast dibêjin, niha min ra navên va tiþtana bibêjin! »

Feriþtan bi þermekê mezin gotin:“ Rebbê me, tu pir pîrozî ! Xêrcî zanayîya Te daye me, em qet tiþtekê din nizanin. Tu me biborîne, ji ber ku Tu pir dîlovanî û tenê Tu hemu tiþtan dizanî. »

Xwedê emir da Adem ku bila navê hemû tiþtên Xwedê wî hinkirin daye bibêje:

“Adem, navê vana min ra bibêje!”

Adem bê rawestîn navê giþtikan zanîya. Dûra Xwedê feristan ra got: “We dît! Min ji we ra negotî bû ku, ez hemû tiþtên serê erdê û ezmîn dizanim?”

Xwedê got: “Guhdarîya Adem bikin!”

Piþtî vê pirsiyarê, Xwedê Adem kir cenneta xwe. Wî rojê þuva Adem jiyana xwe cennetê da berdevam kir û li darên tujî mêwe, çiqas dixest weqas dixwar û avên sar li kanîyên û newalên paqîj vedixwar. Jîyanek bê kul û jan didomand.Tu kesek mîna wî, yê herî dilxweþ, serê erdê tune bû.

Lêbelê rojekê Xwedê dît ku kêfa Adem ne þunêdaye û ew ne dilxweþ e. Tenêtîya Adem ew xemgîn kirî bû. Xwedê, ji ber ku Adem dîsa dilgeþ bike û tenêtîya wî biqedîne, ji bona wî jinek çê kir.

Þevekî gava Adem bin darekê da dirêj bû û razîya, Xwedê ji wî ra jinek afirand. Jin cem Adem, benda hîþyarbûna wî sekiniya bû; dema Adem hîþyar bû û jinek, însanek mîna xwe ber serê xwe dît, pir þaþ bû. Wî emrê xwe da hîna mirovekê mîna xwe nedîtî bû û gava jinikê dest bi qisedanê kir, Adem hê bêtir þaþ bû û pir kêf kir.

“Tu kîyî? Navê te çîye?“ pirsîya.

Jinekê jî cara yêkemîn Adem dîtî bû û got :

« Ez jinekim, lêbelê navê xwe nizanim. »

Ser vê gotina, Adem navê wî Heva lê kir. Wê rojê þuva Adem qet tenêtî nekiþand û herdû jî Cennetê da pir dilxweþ bûn. Dilê wan çî bixestana dixarin û vedixarin. Wan birçîtî û tî tî nedizanîyan. Kul û janek wan tune bû. Jîyanek vanî çêtir xwestina wan nebû.

Rojekî Xwedê Adem ra got:

« Adem, tu û jina xwe Cenneta min da bisekinin û çi dilê we dixwezî heyan dikanin bixun. Tenê nêzikî vî dara nebin û mêwê wî da mexun, eger gotina min nekin, hûn jî dibin îsyankar. »

Bi vî awayî Xwedê dixwest wan îmtîhan bike. Pêþ xeta kirinê da jî Xwedê xwest ku Adem û Hewa bide þîyarkirin.

Xwedê got : « Adem, tim û tim xwe ji Þeytîn biparêzîne û qet qezîyên wî guhdarî meke. Ew dujminê we yê aþîkare. Ew dixwezî we ji rê der bixine û ji Cennetê bike der. Gava hûn dû Þeytîn herin, bê guman hûn dû ra poþman dibin û xwe ra tengayîyekê mezin der bixinin.”

Þeytîn va axaftina guhdarî kir û fikirî ku çawa Adem û Hewayê ra dafikekî darbixine. Rojekê wî cesaret dit ku nêzikî wan bibe û wan ra got:

”Ey Adem, ez dara ferasetê û dewlemendîyê te ra nîþan bidim?” Adem bersiv da û got:”Tu dixwezî çi bibêjî? Hela min ra nîþan bide!” Lêbelê Þeytîn wîna ra ew dara ku Xwedê jê ra qedexe kirîbû, nîþan da. Adem ji wî bawer nekir û hema ew xwe dûr xist. Lêbelê Îblîs her firsendê da dîsa dixwest ku nîzîkî wan bibe. Carekê Þeytan guhê wan da bi dengekî newî got:” Hûn dizanin Xwedê çima we ra va dara qedexe kirîye? Gava hûn mêwê wî bixun, hûn tim û tim Cennêtê da dimînin. Hadê werin, guhdarîya min bikin û mêwan bixun!” Wê gavê Adem pir hêrs ket û qêrîya ser Þeytîn:” Zû cem me dûr keve, tu derewan dikî û tenê dixwezî me bixapînî. Bizane ku gotina Xwedê kirin, karê me yî yêkemîn e.” Ser vî bersiva, Þeytan pir qahrîya û got:” Hûn çima min bawer nakin, ez tenê rindîya we dixwezim, gotina min bikin!” Ji bona bê dawîya hatin û çûyîna Þeytîn, Adem û Hava roj bi roj ketin þikê û hev û din ra gotin: ”Dibe ku ew rast be?” Þika wan, ew gav bi gav nêzikî wî darê dikir û dawîyê da mêwê wî xarin.

Dû xarênê ra hîþyara tazîbûna xwe bûn û þerman ra bi pûrikên darê kirin ku xwe por bikin. Þuna xwe da mat bûn û man, nezanîyan çi xalîyê serê xwe bikin. Dest da nebaþ bûna kirina xwe hesîyan. Bi Xarina mêwê ku ji wan ra hati bû qedexe kirinê, li dijê fermana Xwedê derketi bûn. Herdûyan jî pir þerm kirin û pir tirsîyan, ji ber ku wana dizanîya ku Xwedê hemû tiþtan dibîne û dibîhîse.

Xwedê Adem ra got:” Ey Adem, tu çima ber min direvî!”

Aden bi tirs bersiva Xwedê da û got:” Na, na Xwedêyê min, ez ber te narevim. Ez tenê ji bona karê xwe yî fena þerm dikim.”

Wê gavê Xwedê got:” Ma Min xarina mêwê wê darê we ra qedexe nekirî bû? Min hûn ber vî Þeytanê xirab þîyar nekir û negot ew aþîkar dujminê we ye? We qey qezîya min nekir û dijî fermana min derketin?” Adem û Hava xwe hê bêtir ber Xwedê þerm kirin û ji bona gunê xwe pir poþman bûn:” Ey Xwedê yê me,tu me biborîne. Me ra xwerxwaz bibe, me tenê zerar da xwe. Gava tu gunê me ef nekî, kesikek nikanî me ra alîkarîyê bike.”

Bi vî avayî þev û roj gîrîyan û ketin bextê Xwedê. Wan daimî ji Xwedê ef kirin ji bona xwe xwestin.

Xwedê ku dûayên însanan dibîhîse û qebûl dike wan ra got:” Ji bona nîþanek dilovanîya min, min Cennet da we û hemû tiþt hanî ber lingê we. Lêbelê we dîsa jî gotina min nekir û li dara qedexe xwar. Lewma ez we naha diþînim serê erdê. Wê derê pir derd û kulê we çe dibin. Hûn gerek serê erdê bi kar û kedê xwe rizqê xwe derbixinin. Adem pir ber Xwedê gerîya û got:“Xwedêyê me, me biborîne.” Xwedê got:”Hûn mîna dujminan herin serê erdê û demekî wê derê bisekinin.” Adem pir xemgîn bû û gîrîya. Herdû jî gellekî ditirsîyan. Ji hember derketina emrê Xwedê poþmantîyek mezin kiþandin. Dû wê poþmantîya wan Xwedê wan hat rehmê û ew ef kirin.

Ji ber ku Xwedê mîrovekî ku bi dilekî paqîj poþman dibe û bi hemda xwe dîsa xelatîyê nake her dem ef dike.

Çîroka Hûd li gora ola Îslam ê

Pistî ku avê xwe hêdî hêdî þunda vekiþand, Dinya dîsa ket þiklê xwe yê berê. Hemû eþîrên mîrovan ku, yê li ser hemû derên erdê belav bûn, dîsa gund û bajar çê kirin, rezê tirîyan û baxçeyê mezin ku yê tê da sêv, hermî, alinçe û hemû mêwe hebûn, danîn.

Ev çîrok, qala eþîrekî, ku wî demê li baþurê Yêmen ê dijîya, dike. Navê wî eþîrê Ad bû. Deþta ku, wana tê da dijîyan, tijî qum û kevir bû. Lêbelê ava vexarinê têra xwe hebû, ji ber ku li wê ji gellekî cîhan pirtir baran dibarîya. Bi vî awayî ew dera li ser erdê cihekî pir pîroz û xweþ bû. Gelê Ad gelekî zîrek bû û tim û tim kar dikir. Bi destê wan bexçe û bostan hêþin dibûn, herwekî parçeyekî cennetê bû. Hêdî hêdî bi baxçe û zevîyên wan ê berdan welatê wan hê mezin bû û mîrovên gelê Ad gelekî dewlemend bûn. Malê wan ser sitûnên mermer û zêrîn hatibûn çêkirin û dora wan bexçê mezin û rêyên fireh û rind hebûn. Wî demê bajarê gelê Ad li ser dinê cihê herî delal û mezin bû. Navê bajêr jî Iram bû. Mîrovên bajarê Iram ê pir gir û xurt û gellekî jî dewlemend bûn. Gelê Iramê dora bajarê xwe bi sûrek dirêj û mezin dorpêç kiribûn. Dartraþên Iramê jî bi gora wî demê çek û rextên pirr baþ çê dikirin. Lêbelê gelê Ad ji bo hêz û dewlemendîya xwe roj bi roj hê bêhtir qurre dibûn û ser xwe re diçûn. Wana nebaþ û bi dujminî li xelkê din mêze dikirin. Wana pê mîrovên ku ji welatê wan nebûn yarî dikirin û ji wana ra cêr dikirin. Dewlemendîya wan ew kwîr û neheq dikirin; jiyîna wan hê diçû hê dûr bêsinc dibû. Wana ewqas pêþta çûn ku îþaretên ser rîyan çep dikirin, ku rêwîyên biyanî di çolêda rêya xwe þaþ bikin. Dura jî pê rêwîyan dikenîyan, li wana dixistin û tiþtê wan didizîyan. Vê yekê pir kêfa wan dianî.

Rojekî ramanek hat bîra wan, ku ji xwe ra bi keviran putan çê bikin. Ji wana ra li navenda bajêr þûnek rind çê kirin, danîn ser û secde kirin." Vana xwedê mene". Mîrovên Iramê bi zûva bîr kirun ku, gelê Hz. Nuh ji bona van putanan hatibûn qedexe kirin. Wana jî sindorên, ku Xwedê danîbûn, zûva li paþxwe xiþtibûn. Bi vî awayî dem hatibû, ku Xwedê ji gelê Ad ra jî pêxamberekî biþine. Xwedê xwest ku bi devê Hz. Hûd bi wana ra biaxive, ku bila ewana hiþê xwe bînin serê xwe. Dibe ku dev ji putan ber bidin û ji bona gunhên xwe ji Xwedê bexiþandinê bixwazin. Dibe ku rojek were û gelê Ad dîsa were ser rîya rast.

Rojekî Pêxember Hud gelê xwe li dor xwe kom kir û ji wana ra got:" Ey mîrovên xûrt û dewlemend yê bajarê Iramê, ez pêxemberê Xwedê me. Gotinên min gûhdarî bikin, ez ji we tiþtekî din naxwezim. Xwedê min ji bona karên min pîroz dike. Ew serokê alemêye û ji wî bêhtir Yezdanek tune." Mîrovê Iramê gelekî þaþ bûn. Va mêrika çi dixwest ji wanan ra neqil bike? Yêkî jê pirs kir:"Tu ji me çi dixwazî? Bi eþkereyî qise bike ! " Hz. Hûd bersiv da:" ji Xwedê bitirsin ku ew tenê rast e û yek e. Hê ji perestina putan xwe bigûharînin!" li ser vî gotinê wana xwînsar bûn û qêrîyan:" Te ji bona vî gotinê em anîn vira? Tu jî mîna me mîrovekî bi xwîn û goþtî. Ji bona çi Xwedêyek ewqas bi qudret were nav me da te biþine ku tu me hiþyar bikî? Bi rastî pêwîste em dest ji putên xwe bernedin, ji ber ku kal û pîrên me pir sûd ji wan girtine. Ji bona vî yekî bav û kalên me çi kirine, em jî wer dikin. " Hz. Hûd bersivek gelekî jev da wana:" Hun ji bona çi naxwazin min hu bikin? Xwedê ez þandim, ku bila dîsa edadmendî û dilovanî bikeve nav we û bila hûn li mîrovên ku ji we lawaztirin nexinin û ji wana ra çêr nekin û bila hûn dîsa rêwîyan bi îþaretên alîyê çepê nexapînin û tiþtên wan nedizin, bila hûn ji îro þunva ji putên ku we bi kevir û daran çê kirîye, secde nekin. Çi nebaþî ji va gotinên min heye?"

Lêbelê wana dîsa wek berê serhiþk man û nedixwestin ji Hz. Hûd bawer bikin: "Hûd, tu mîrovekî bi lanet î. Tu derewînî û tenê dixwazî me bibî ser rêya xwe ya nerast. Gava tu pexemberê Xwedê yî û çawa ku tu dibejî ew ewqas biqudrete, wê demê ji me ra behitekî niþande, ku em ji te bi hêsanî bawer bikin. An jî putên me ceza dane te û tu niha dixwazî heyfa xwe ji wana bigirî û bi vî awayî Xwedê yek din bi me didî qebulkirin. Ji me dûr bikeve, tu gotinên fiþarde dikî, tu hatî lanet kirinê. » Dilê Hz. Hûd gellekî firîya û bi kelûgîrî ji wana ra got : » Bê þik Xwedê govanê min e : Hemû tiþtên, ku min ji we ra got rast e. Lêbelê hun pir rikdarin û naxwazin bawer bikin. Daxwazîya min ew e ku, hûn putên ku, ji we ra ne xêra xwe ne jî xirabîya xwe hene, ji bo hemû deman berbidin. Hûn qey aqil nakin? We va putanan bi destê xwe çêkirine, ew çi karin min lanet bikin? Du min werin û þîretên min gûhdarî bikin. Lêbelê hûn dîsa jî venegerin ser rîya rast, ez ditirsim ku, Xwedê cezayek mezin bide we. Bahozek mezin we û hemû tiþtên we çê kirîye tune dike." Gava gelê Ad van gotinan bihîstin, hê nikaribûn hêrsa xwe bigirin û qêrîyan ser Pêxember:" Ha, tu dixwazî me hereþe bikî? Kê ewqas xurte û dikare me têk bibe? Ey Hûd tu dînî, hetanî îro kesek pê me nekanîya û îro þûnve jî kesek bê me nikare. Hemû gelê û eþîrên din ji me ditirsin."

Dîsa jî Hz. Hûd ji wana ra got:" Ey miletê min, ew Xwedê ku, we hemû afirandîye ji we hemûyan pir pir xurttir e. Ji bo dewlemendî û hêza xwe jî pêwîste hûn ji Xwedê ra þukir bikin. Gava Xwedê bixwaze cezayek bîde we, hema dide we û kesek nikare pêþîya wî bigirî." Piþtî vî gotina hanê, sebra gelê Ad nema û hemû qêrîyan ser Hz. Hûd :"Zû ji vira here û ji Xwedê yê xwe ra bibêje, ku bila ji me ra bahoz û cezayên xwe biþîne. Wê tayê em dibînin Xwedê yê te çiqas xurt e. Li ser bawerîya me mesekine, pêwîste em qet bi te bawer nekin. Ji cem me here û cezayên ku, te ji me ra got, bîne. Em li vira bipirskerî li benda te disekinin." Wê gavê Hz. Hûd hu kir ku, mîrov nikare bi vî gelê re biaxive. Hemû hewl û kar berbayî bû. Va gela bê þukir û qure û. Ji bona hemû dewlemendîyên, ku Xwedê dabû wana, wan jî ji putan ra þukir dikirin. Karakter û jiyîna wan hemûyan nebaþû. Poþmanî û dilnizmî ti caran nedihat bîra wan. Belê, wana bawer dikir, ku dewlemendî û xurt bûna wan bêdawî ye. Gelekî mîna gellê Ad ewqas neheq û qure bi þik cezayekî mezin heq kiribû. Lewma Hz. Hûd çû ser çokan û ji Xwedê ra ji bo cezayê ku, wî soz da bû, dua kir.

Xwedê duayên Pêxemberê xwe qebûl kir. Ji wî rojê þunda Xwedê qe çilkek þilî neþand ser welatê gelê Ad. Hiþkahîyek erjeng hat ser wan û hemû dar, zevî û baxçe hiþk bûn û heywan ji birçîyan mirin. Gelê Iramê hettanî îro tiþtekî hakana nedî bûn û se vîna gellekî þaþ bûn. Gava rewþa wan hê çû hê nebaþ bû, ewna ji ber birçîbûn û tîbûnê ketin bêhêvîtîyê û çûn ser çokan. Lêbelê dîsa jî ne ji ber Xwedê ku wan ef bike, wana ji putan ra bidil dua dikirin, ku þilîyê ji wana ra biþînin. Hz. Hûd xwest ku, cara dawîyê dîsa firsendekî bide wan, dibe ku bêhêvîtîya ew tê da ne, hiþê wana tîne serê wana:" Destên xwe ji pût û rewþên xwe yên nebaþ bikþînin. Tiþtên baþ bikin û mîrovan nexapînin. Belkî wê demê Xwedê ji we ra xêrxwaz dibe û þilîyê diþîne, ku bila rojên we yê dewlemend û xweþ yê berê dîsa werin."

Lêbelê gellê Ad biînyat vê bersiva da:" De wê da! Êdî tu qey ji cem me narî? Ger Xwedê te heye, here ji wîra bibêje ku, çidike bila bike. Em ji wî natirsin." piþtî vî bersivê, Xwedê, ji bona tune bûna vî bajarê, biryar da. Wî ewrên mezin û reþ þand ser bajêr. Hemû gelê Iramê bi keyf û xweþî kom bûn û bi hêvî mêzeyê jor kirin û gotin:" Zu werin û mêzekin, putên me lava û duayên me qebûl kirin û ji me ra ewrên þilîyê þandin! Belê, putên me, ji me pir hez dikin û gunê xwe bi me anîn. Di demekî kurt da em dîsa wek berê xurt û dewlemend dibin. Rezên me dîsa wek berê guþîyên tirîyan digrin û baxçeyên me dîsa mîna berê rewnaq dibin. þikir ji putan ra, em xilas bûn!" Ji eþq û kêfan ra, hinek çûn zevîyan û genimê xwe ajotin. Lêbelê Hz. Hûd ra gotinên nebaþ digotin û ser xwera diçun, ser wî dikenîyan û bi hevûdûn re yarî dikirin: » Ey Hûd, afat û tofanên Xwedê yê te yî mezin li ku man? Te dît me çikas baþ kir, ku em di rîya ola bav û kalên xwe da çûn ? Putên me em bîhîstin ey Hûd ê dîn. Çavê xwe rind veke û mêzeke, van ewranan ji me ra felaketê nayînin, ey Hûd, ji mera þilîyê tînin, þilîyê! Duvra jî mîna dînan li dora putên xwe govend girtin û stran gotin. Lêbelê ji niþkave bahozekî erjeng hat. Wîna bahakî wer hiþk anî ku, nav çend deqeyan da, hundirê bajarê Îramê çi hebû mirîya. Serma kî mezin hemû dest û lingên mîrovan tevizand û jêkir. Bahoza Xwedê stûnên mezin, ku bi mermeran hatîbûn çêkirin û diwarê dor bajêr mîna daran di kokêda rakir. Hemû mal û warên wan helþîyan û gelek mîrov di binda man û di qêrîyan. Xwedê qe derek zexm nehiþt. Binî anî ser û serî anî binî û tev li nav hev xist. Mîrov bi tirsekî mezin baz didan û nizanibûn ku bi kîjan alîyê da herin.

Bahoz heft rojan û heyþt þevan berdevam kir û di bajêr da hemu jiyîn tune kir. Dawîyê bajarê Îramê bû wek erdê. Lêbelê tenê kesek xilas bû û qet zerarek nedî: Hz. Hûd. Ew wî rojê mezintîya Xwedê û tunebûna milletekî lê govan bû. Va milleta, ku gelekî xurt û qure û bi hêza Xwedê di demekî kurt da hat tune kirinê. Wana bi xwe dûjminê xwe bûn, ji ber ku wan ji Xwedê bawer nekirin. Bi vî awayî wan ceza û tunebûn heq kirin, tiþtekî din ji bo wan bi kêr nedihat. Gelên mîna gellê Ad, dijminê Xwedê ne û bê þik Xwedê ji hemû dûjminên xwe mezintir û xûrttir e.

Çîroka Pêxember Nûh li gora ola Îslam ê

KESTÎYA HZ. NUH

Ji Hz. Adem û Hava gellekî zarok çê bûn û ewna jî hêdî hêdî zêde bûn. Dû mirina wan neslê wan bi destê zarokê wan berdewan kir. Bi vî avayî pirr pirr salan þûva bêhejmar mîrov serê erdê peyda bûn. Lêbelê ewna ji ser rîya rast der ketin û pirr bednav û bê exlaq bûn. Hev dixistin, hevdira tiþtê nebaþ digotin û car caran jî hevûdin dikuþtin. Wana him Xwedê ra niyaz nedikirin, him ji bo qencîyên ku Xwedê dabû wan jî þûkir nedikirin. Wana bi temamî Xwedê bîra xwe kirî bûn . Wana wer bawer dikir ku, ewna hê hewceyê Xwedê nînin û qet nedixwestin ku tistekî ji wî bibihîsin. Bi ser da jî bi xwe ra ji daran, an jî keviran pût çê kirûn û ber wana da hustîyê xwe xar dikirin û secde dikirin. Bawer dikirin ku va pûtana wana ra alîkarî dikin an jî zerarê didin wana. Lêbelê tenê Xwedê ku, yê mîrê erd û ezmanan e, babetî perestinê ye. Ji ber ku wî, hemû heywan, av, dar û zozan ji bona ku mîrovan ra xizmetê bikin afirandî ye. Wî aqil daye însanan ku bila ser vî kaînatê raman bikin. Wî bi çêyîyên bêhêjmar însan ra alîkarî kirîye û dike. Tav, hîv û stêr daye bin xizmeta wan ku mîrov wextê bipîvên û rê û dirbê xwe bikanin derbixînin. Lêbelê mîrovan dîsa jî dilovanîya Xwedê înkar kirin û pûtên xwe ra secde kirin. Ji bona va mîrovên nebaþ Xwedê wana ra pêxamber Nuh þand ku, wana va kirênê wanî nebaþ dûrbixîne. Hz. Nuh mîrovekê pirr baþ, xwedî teqwa bû û Xwedê pirr bawerî dikir.

Xwedê wîna ra çi got, Nuh wer kir. Wî bi salan gûnd bi gûnd her derî gerîya û kuderê mîrovek dît, jê ra bi dengekî bilind got:

“Ey gellê min, Xwedê afrandarê we ye û tenê ew nîmetên baþ dide we. Dîsa vegerin Xwedê û tenê Wîna ra secde bikin û ji tenê Wî alîkarîyê bixwezin. Ji pûtan ra secde kirinê biqedînin. Ewna tenê dar û kevirin. Ez tenê dixwezim ku þîretekî baþ bidim we, min guhdarî bikin, bawerîya xwe bi Xwedê bînin, ez tistêkî din ji we naxwezim.”

Nav wan da mîrovên dilpak û baqil ji Hz. Nuh ra aha gotin: ”Bi rastî jî gotina Nuh e. Em pûtên mirî ra, ku yên me bi destê xwe çê kirîne ra secde dikin. Ew rast dibejî. Îro þûva werin, em Xwedê ra secde bikin û ji van pûtana dûr bikevin.”

Lêbelê mîrovên dewlemend, qure û xwînsar jî, ku pirahîyê da bûn, nedixwestin guhdarîyê Hz. Nuh bikin û li dij wî derketin: ”Na, va pûtana Xwedê men e ! Em tu carî wana bernadin. Tu kî yî ku em gotina te bikin? Tu mîrovekî belengaz û lawaz î. Lêbelê em mîrovên baqil û sehîkerin. Eger wusa nebûna em dewlemend nedibûn. Em naxwezin guh bidin te.“

Lê Hz. Nuh bêzar ne bû. Tim û tim diçû cem wan û ew dawetî rîya rast dikirin û digot :“ Dest ji van pûtên xwe berbidin!“ Ewna jî lewma pirr diqahrîyan û digotin: “Na tu dînî, çî yî? Me tiþtekî aha hettanî îroj qet nebîhîstî bû. Ey Nuh, te çi bîye, te aqlê xwe wanda kirîye?“

Hz. Nuh jî aha bersiv da:“ Min çewt fam nekin, ez dîn ninim. Xwedê ez we ra pêxamber þandim. Ji ber ku hûn li ser rîya rast derketine û ji putên ku we pê destên xwe çê kirîne ra secde dikin. Va li cem Xwedê tiþtekî pir nebaþ e.” Mêrivekî nav van mîrovan da pirr qahrîya, pê xwe nekanîya û Hz. Nuh ra got:“ Tu mîroveki neçarî. Ma ji bona çîyê te Xwedê te ji mera pexamber biþîne? Ma mîrovekî te baþtir û te dewlementir ji bo vî kara tune bû?“

Hz. Nuh gellekî pozxîn bû: “Belê, ez mêrivekî neçarim. Lêbelê Xwedê qûlê xwe ku, yên bi dil bi Wî girêdayîne pir hez dike. Gava hûn va qezîyana nebijin û gotina min bikin, wê gavê Xwedê we jî hez dike, we dike cenneta Xwe. Ew afirandarê we ye. Ew rûhê we digrî û we roja qîyametê dîsa hiþyar dike. Xwedê wê rojê we hemû tiþtan dipirse.”

Dû qisedana Hz. Nuh ewna hinekî ber xwe ketin û yêkî ji wan got: “Nuh, ricayek me ji te heye, gava tu tenê mîroven dewlemend û sozdar dor xwe kom bikî, we demê dibe ku em dû te werin. Tev mîrovên neçar û qilêr em naxwezin hev ra bibin. Em naxwezin bidû te tev wana bibin yek, va ji bona me pirr çetin e.“

Bi êþên ji dil Hz. Nuh vî mêrivê poz bilind ra wusa bersiv da: “ Çi sucê mîrovên neçar hene ku neçarî ji wan qewimî ye? Ewna jî xwedî dilekê paqîjin, dilê wan tenê Xwedê ra qûltî kirin û guhdarî kirinê ra hazîrin.“

Ser vê gotina ewna pirr hêrs ketin û bi hevra gotin: “Gava wusa ye, me dûr bisekine. Te teklîfa me qebûl nekir, lewma qet pêwîst nîne ku tu dîsa tev me ser vê mijarîya qezî bikî. Em gotina te nakin.»

Feqet Pêxamber Nuh nedixwest ku dest jê ber bide. Dîsa jî hema hema her roj diçû cem wan û ewna dawetê Îslamê dikir. Guh neda wan û bê razan berdewam kir ku, wan bîne ser rîya rast: ”Ji Xwedê borandinê bixwezin! Ew we diborîne û xelat dike, ser erdê jî rewþa we baþ dibe. Zevîyên we berdar û hasilata we pirr dibe, gellekî zarokan jî dide we. Lêbelê gerek hûn bîra xwe nekin ku Xwedê we afirandîye. Bi rastî va ji bona Xwedê tiþtekî pir hêsane, hela carekî mêze dora xwe bikin, Wî tav, hîv û hemu histêrik jî afirandîye. Wî hemû xweza daye bin emrê we. Hey gellê min, ma hûn ji bona feqîrîya min naxwezin min bawer bikin? Qet ne be bawerîya xwe Xwedê binin. Wî hemû va çêyîtîya û dewlemendîya we ra dîyarî kirîye. Gava hûn hê þîretên min guhdarî nekin, wê demê cezayê Xwedê we ra dibe heq. Ez mirovek ji we me û naxwezim hûn bên ceza kirinê. Gava tofana Xwedê were, wê demê tu kes nikane xwe ber xilas bike!”

Mîrovên yê nedixastin dengê Hz. Nuh bibên, destê xwe dan ser guhên xwe. Hinekan jî pê kincên xwe devrûyê xwe vediþartin ku Hz. Nuh wana nebînî. Hz. Nuh derket hember wan û wan ra got:“ Hîna cezayê Xwedê nehatîye û pirr dereng nine, zu gotina min bikin û îmana xwe ji min bînin!”

Wan devrûyê xwe ve kirin û dadan Hz. Nuh: ”Tu tenê dixazî me bitirsînî. Nuh, tu pirr pêþta terî! Here û tofanê Xwedê mera bîne ! Dema em dîsa gotinên wusayê tirs û xirab te bibîhîsin, em te þûnê da bikujin! Ji bona te îroj þuva tiþtê herî baþ, bê dengî ye! »

Dû çûyîna wan Hz. Nuh destê xwe vekir û dua kir : »Ey Xwedêyê min, min ew dawetê rîya te kirin. Lêbelê wan guhdarîya min nekirim. Min heqqê cezayê te da ewna agahdar kirin, lêbelê wan pê min henekê xwe kirin. Va mîrovana hê terin hê nebaþ dibin û naxazin guhdarî min bikin. Ey Rebbê min, ez ditirsim ku yê dû vana tên jî mîna wan nebaþ bibin, belkî jî vana nebaþtir dibin. Min, bavê min, dîya min, mêr û jinên guhdarî min kirine ef bike. Xwedayê min, wa hemû însanê din jî helak bike.»

Xwedê xastina Hz. Nuh bîhîst û got: ”Pozxîn nebe, Nuh. Metirse jî. Ez gerekî va însanê bê îman giþtîke bixendiqînim. Tenê tu û yê tera dilsozin gerek bifilitin. Min te ra çi got, wer bike! Keþtîkekê mezin çê bike û benda emrê min bisekine.“

Hz. Nuh hema dest pê çe kirina keþtîyê kir. Karekê pir mezin û çetin bû. Þev û roj bê westayî keþtî çê kir. Wexta mirovan bihîst ku Hz. Nuh keþtîyekê pirr mezin çê dike giþt komî serê Nuh bûn û pê henekê xwe kirin, gotin: “Tu li vir çi dikî dînê dur? Tu hê naxazî pexambertîyê bikî? Her hal karên xeratan xweþ ya wî çu û pexambertî cî hiþt. Keþtîyek nava çolê da? Keþtîyek ser erdê zaha? Gerek keþtî çer bê av here? Mirov niha dibînî ku tu dînî!“ Hz. Nuh wiha bersiv da :“Bisekinin û sebir bikin! Gerek hun demekî kin da bibînin, çi dibe“

Wana got: “Na! Nuh, gerek em tu tiþtekê nebînin. Belê, tu mirovekê dînî.“

Roj zu derbaz bûn. Wexta çêkirina keþtîya mezin qedîya, Xwedê Hz. Nuh ra got:“ Niha jî tev malbat xwe û mîrovên dû te hatin bikeve keþtîyê. Hemû cinsên heywanan da jî cot bi cot tev xwe bigre.“

Hz. Nuh tev malbat û mîrovên îman bi wî hanî bûn dest bi kar kirin. Cotek deve, qatir, pez, xezal, gûr, rovî, zurefe, fîl, meymun, mirîþk, xarxarik, qang, kevok, þêr û bi hezaran heywanên mezin û piçuk hanîn kirin keþtîyê. Gellekî av û xarin jî, ji bona malbata xwe û heywanan girt keþtîyê. Wî ji bona heywanan keþtîyê da axûrên piçuk jî çê kir û heywan kirinê. Hemuyan ra cî hebû û tu cîns heywan derva nema. Hz. Nuh dû fermana Xwedê tev malbata xwe sîyarî keþtîyê bû. Derî û þibaqê keþtîyê rind kîp kirin û ser roja mezin ku Xwedê xebera cezayê dabû sikinîyan. Pirr derbaz nebû ew roj hat : Bahakê pirr xurt ewrên giran û tarî tev xwe hanîn. Tav ket talda ewran û hemu der tarî bû. Brûsk vedijîyan û girmîya ewran hemû dûnya dilerzîya. Carê da tofanê dest pê kir û bi çengan baran barîya. Tev baranê her alîyê erdê da jî avê kil da. Hemû mal û melal, rê, baxçe, bostan û daristan jî ketin bin avê. Hîna insanan fam kir ku kareseta Hz. Nuh xeber da bû hat. Berê xwe dan çîyayên bilind ku xwe xilas bikin. Lêbelê her diçû baranê zêde dikir. Avê keþtî rajand û bilind kir, bahê jî da ber xwe. Her alîyê da qêrîn û dengê mîrovan dahat guhê wan. Bela wan hati bû û kesekê nedikanîya xwe biparêzîne.

Hz. Nuh pencirê da temaþeyê der dikir ku hela çi dibe. Carekîda lawê xwe dît. Wî bavê xwe bawer nekirî bû û neketibû keþtîyê. Wî jî dikir derkevî serê çîyakekê ku xwe biparêzine. Hz. Nuh ban lawê xwe kir û got: “Lawê min, çi dibe tev me were, were ser keþtîyê. Mewe hevalê bê bawermendan.” Feqet lawê wî jî wûsa bersiv da: “Na, ez bi xwe dikanim derkevim serê çîyan û xwe biparêzim.” Feqet Hz. Nuh jê dest ber ne da û got:“ Îroj tenê mîrovên ku yê Xwedê jê ra hatîye rehmê tên pariztinê û dikanin stargehkê ba Wî bibînin.“

Hîna Hz. Nuh gotina xwe neqedandi bû ku, pêlgekê mezin ew girt û bir.

Baran þev û roj dibarîya û av bilind dibû. Mal, dar û ber, çîyayên herî bilind jî ketin bin avê. Erd nedahat dîtinê. Her der bû behr. Hemu tiþt ku, yê nedikanîyan avê da jîyana xwe berdewam bikin mirîyan. Bê însan û heywanê keþtîyê da serê erdê kes nema. Av hîna bilind dibû û bahê jî behra reþ û tarî nav hev dixist. Keþtî jî tev pêlê avê diçu û dahat, radijîya.

Hêdî hêdî baran sekinîya, ewrên tarî belav bûn, bah sekinî û car caran jî tavê xwe nav ewran da nîþan dida, ezman sayî bû. Erd demekê dirêj bin avê da ma. Heyan rojekê keþtî derkê ket û cîyê xwe da sekinîya avê ew gerand. Keþtî serê çîyakê sekinîya bû û navê wî jî çîyayê Agrîyê. Wexta Hz. Nuh ji keþtîyê der ket pir dilxweþ bû. Wî Xwedê ra þukir kir ku ew û malbata xwe bi keþtî vê tofana hatin paraztinê. Wexta kurê wî hat bîra wî ew gellekî xemgin bû û got: “Ey Xwedayê min, ew jî malbata min bû. Hemû gotinê te rastin. Tu dadgerî heri mezinî.»

Xwedê jî wî ra got: »Ey Nuh, lawê te ne malbata te bû. Ew mîrovekê bê bawermend bû. Gerek tu ber însanê bê bawermend nekevî. »

Hz. Nuh desta ji Xwedê ef kirin xast. Xwedê jî duayên wî qebul kir.

Hêdî hêdî hemu tiþt mîna belê dibû. Dar û kulîlk dîsa hêþin bûn, heywanan jî lotik dan xwe û serê erdê belav bûn. Zarokên Hz. Nuh dîsa bûn xwedî zarok û zêde bûn. Mêr û jin dîsa serê erde belav bûn, dîsa bûn xwedî bostan, baxçe mal û melal, zevî hajotin û Xanî çê kirin.

Bi vî avayî Xwedê mîrovên ku yê fermanên wî tînin þûnê û rindîyê dikin xelat dike. Û mîrovên kû xwe þaþ dikin û Xwedê bîra xwe dikin, putan ra jî secde dikin (hustîyê xwe xar dikin) cezayê xwe dikþînin. Gava mirov tiþtekî nebaþ kir û pê hesîya, gerek ew poþman bûna xwe bîne zimîn. Wusa nekirin dibe sebeba cezakirina wî û ji bona poþman bûne dibe ku dereng be.

Çîroka Pêxember Salîh li gora ola Îslam ê

Di Navbera bajarê Medînê û Þamê cîhek nav El-Hicr hebû. Pirr salan pêþta wê derê gellê Tamud dijîya. Li bajarê El-Hicr baxçên pir mezin û berdan û çêregehê bêdawî hêþin hebûn. Gellê Tamud li vira mal û qesr çê kirî bû. Ewna hemû li dewlemendîyê da dijîyan û gellekî dilgeþ bûn.

Pirr sal hatin û çûn. Gav bi gav ewna li ser rîya rast derketin. Herî li Xwedê bawer nedikirin û ji Wîna ra secde jî nedikirin. Di Þuna Xwedê da ji xwe ra pût ji keviran çê kirî bûn û ji wana ra dia dikirin. Wana pirr zû tune bûna gellê Ad bîr kirî bûn. Roja Qiyametê, ku di wextê hemû mîrov du mirinê li ber Xwedê kom dibin û çi kirine û çi nekirine tê rastê, qe nedahat bîra wan. Zemanê xwe bi tiþtê nebaþ derbaz dikirin, ku bila neyên ser fikrên rast û baþ.

Mîrovên gellê Tamud li ser erdê gellekî xirabî dikirin û heqqê gellê din dixarin. Ji ber ku Xwedê pirr mezin û dilovan e ji wan ra pêxamberik þand û va pêxambera jî Hz. Salîh bû. Bi serokatîya Hz. Salîh gerê wan dest ji xirabîyê û neheqîyê bikþandana û tenê ji Xwedê ra secde bikirana, ne ji pûtên ji kevir û daran. Rojekî Hz. Salîh eþîra xwe dli erekî kom kir û ji wan ra got.:" Ey gellê min, vegerin li ser ola rast û tenê Xji wedê ra secde bikin, ji ber ku, ew tenê Xwedê yê we ye. Bizanin ku, wî bêtir xwedêkî din tune. Wî we kir þûna gellê Ad û bêdawî çêyîtî da we. Li dij Xwedê dermekevin, tiþtekî mekin þûna wî û wî mandele nekin. Ez resulê Xwedê yê mîhrîcan im ku, Wî ez wji e ra pêxamber þandim."

Hema ji Hz. Salîh ra pirs kirin:" Na tu dixwezî xwedên kal û pîrên me ji me bigirî û me ser rîya xwe bixinî? Pexamber Salîh hema va bersiva da wan:" Va pûtana tenê ji kevir û daranin. Hela tenê carekî raman bikin. Dê û bavên we xelitekî pirr mezin kirin, ma hûn jî dixwezin wek wana bikin?"

Wan hema dengê xwe birîn. Hinek mîrov Hz.Salîh xetme kirin û gotin:" Te bi rastî qise kir. Em te bawer dikin, Salîh." Va mîrovana pirr feqîr û qenc bûn. Wana xwe ji mîrovên din baþtir nedidîn, quretî û mezintî nedikirin û gellekî dilnizm bûn. Lêbelê pirrî mîrovên wî eþîra, ku yê dewlemend û xurt bûn, gellekî pozbilind û neheqûn. Wana Hz. Salîh bawer nedikirin:" Tu belê merîkekî baþ bû yî. Niha jî ji me ra tiþtên ecêp dibêjî. Em gerê çer xwedên xwe berdin? Kê dizanî, dibe ku te aqlê xwe wanda kirîyê yan jî tevhev dîn bû yî."

Lêbelê Hz. Salîh dîsa jî berdevam kir." Na, ez dîn ninim. Ez ji we ra nesîhetekî dikim û dixwezim ku hûn qezîya Xwedê bikin. Ez ji bona qiseyên xwe ji we ziv û zêran jî naxwezim. Þabaþa min tenê Xwedê dide min. Hûn nabînin ku, mîrovên dilgeþ û yên xwedînamûs hemû bi dû min hatin? Hûn çima li dijî gotinên min der dikevin?"

Lêbelê wana Hz. Salîh guhdarî nekir û zû li wê derê dûr ketin. Mîrovên bêîman wî rojê þuva bi tev mîrovên, ku yê dû pêxamber diçûn henekên xwe dikirin û wana ra xerew didan. Waqas pê wana kenîyan û yarîyên xwe kirin ku, demekî þûva hê sebra misilmanan nema û pevçûn derket. Ji hinek misilmanan tedayî bîle kirin:" Hûn bi rastî bawer dikin ku, Salîh pêxamberê Xwedê ye?" Lêbelê mîrovên misilman jî tim û tim hakana digotin:" Belê, ew însanekî pirr hêjaye û Pêxamberê Xwedê ye." Yê bêîman jî va bersiva didan:" Em tiþtên, ku hûn bawer dikin, bawer nakin. Hûn derewan dikin."

Lêbelê Hz. Salîh qe ji gahuran neditirsîya. Kuderê bervî mîrovekî dahat hema ew dawetê ola rast dikir û wîna ra nesîhet dikir. " Ew mêrika, ku dibêjî ku ez pêxamberim, pirr tiþtên ecêp dibêjî. Însan çer dikanî du mirinê dîsa xweþ bibe? Va caran mimkûn e? Du mirinê em qaþo dîsa ra dibin û terin ber dadihgeha Xwedê. Vana derewan bêtir tiþtekî din nînin. Mîrov tenê carekî tê ser dinê û gava mirîya hemû tiþt diqedê. Hinek mîrovên nav me da dû wî terin. Raste, Salîh belê mîrovekî baþ bû, lêbelê tiþtên ku niha ji me ra dibêjî, mîrovekî baqil nikanî bawer bike."

Hz. Salîh hemû qezîyên wan dibhîst û mîrovên biîman þîyar dikir : « Ey mîrovên, ku yê bawerîya xwe tenê bi Xwedê tînin! Dû va însanên qurre, ku yê ser erdê tenê xirabîyê û sonîya xwe dajon, merin. Werin cem min. Gava hûn qezîya min bikin, Xwedê we memnûn dibe û we fireh þabaþ dike. » Bi vî avayî Hz. Salîh bi þev û roj nesîhet dikir. Rojekî gahur hatin cem Pêxamber û ji wî behitik xwestin : » Ey Salîh, tu ji me ra dibêjî ku, tu pêxamber î. Hemû pêxamber ji bona peyîtandina pêxambertî ya xwe mîrovan ra behitek nîþan dan. Gava tu ji me ra tiþtekî wer nîþan bidî em hema dû te tên. » Ji ber wî yêke Hz. Salîh destê xwe ra kir û ber Xwedê gerîya : » Ey Malîk, va mîrovana min caw dikin. Ewna pozbilind û qurre ne. Behîtekî wana ra nîþan bide. Gava behîtekî bibînin, dibe ku wê tayê dû min tên."

Dûra jî Xwedê ji Hz. Salîh ra aha got:" Salîh, gellê xwe ra bibêje ku, bila hemû ser çîyê kom bibin. Ez gerê ji hûndir zinarê mezin delaxekî pir rindik derbixinim. Va delaxa bêdawî þîr dide. Lêbelê gerê gellê te þertekî bînî þunê: Bila rojekî tik tenê delax ava kanîya bajêr vebuxe û rojekî jî hûn. Ji ber ku delax qasî we hemûyan avê veduxe. Yanê hûn gerê rojekî kanîyê bidin delaxê û rojekî jî bi xwe ji tê da avê vebixun.Tev delaxê bikevin rêzê."

Hz. Salîh biheyecan ra bû pê û bi lez gellê xwe dor xwe kom kir û ji wana ra fermana Xwedê xeber da. Piþtvanên wî hema bi dilgeþîkik mezin ji Xwedê ra þûkir kirin, lêbelê gahur jî aha pirs kirin:" Vana gotinên vala ne. Mîrov ku derê delaxekî hakana, ku yê tik tenê dikanî hemû ava bajarekî vebuxe û serda jî bêdawî þîr dide, bibînî?"

Ser soza Xwedê hemû bajar ket tejxelê û kesek nedixwest ku hê bêtir ser vî mucîza bisekinî. Hema wî rojê hemû ser çîyê kom bûn. Jinên bajêr, bi destê zarokên xwe girtî buûn û hêdî hêdî heldikþîyan ser çîyê. Hinek jin biroþ tev xwe hanî bûn, ku dibe ku bi rastî jî delaxek tê.

Gava gellê Tamud biheyecan û bênefes ser mucîza Xwedê disekinîya, carkîda zinarekî mezin bi dengekî bilind bû du parçe û delaxekî pir rindik, ronak û bi gahanên tûjî ji hundir zinarê derket der. Dûra delax bi tormika xwe ket nav mîrovan. Jin hema biroþên xwe anîn û tujî þîr kirin. Bi rastî jî þîrê delaxê xilas nedibû û bêdawî dahat. Hemu mîrov bi mereq mêze delaxê kirin û hinek destê xwe danê. Carkîda delax bazda çû ser kanîyê û dest pê av vexarinê kir. Li yek carekî ava kanîyê hettanî binî zaha kir. Av vedixar û vedixar qedandin çîye nedizanîya.

Mirov pirr peroþîn û bi dengekî bilind ji hev û dira gotin:"Gotina Xwedê hat þunê! Gotina Xwedê hat þunê! Salîh bê guman resûlê Xwedê ye. Va jî mucîza wî ye!" Lêbelê deng ji gahuran dernediket, say ke zimanê xwe daqulandî bûn. Qet ji yekî pirsekî qicik jî dernediket. Ewna hember mucîzekî aqasa eþkere bi rastî jî ne dizanîyan çi bikin :" Dibe ku wî me hemûyan ra sihîr kir û bi vî avayî aqlê me nav hev xist." Gahuran wer got û dor kanîyê bela bûn û çûn.

Piþtî wî rojê delax û tormika xwe tev gellê Tamud jiyîna xwe berdevam kir. Rojekî delax ava kanîyê vedixar, rojekî jî mîrovan. Bi vî avayî delax hemû gellê bajêr bi þîrê xwe yî bêdawî xwedî dikir.

Hz. Salîh jî li ser vî mucîza gellekî dilxweþ bû, care kî din gellê xwe dor xwe kom kir û ji wana ra got:" Va delaxa nîþanekî hebûna Xwedê ye. Wî li ser erdê rehet bêlin ku bila biçêrî. Qe nebaþîyekî ji delaxê mekin, an ne Xewdê belakî pirr mezin û jar dide we."

Pirr roj hatin û çûn. Wek hemû gellên serê erde nav milletê Thamud da jî mîrovên nebaþ û hesûd hebûn. Wan bi dizîyê îdara xwe dikir û pirr tiþtên dinî nebaþ jî li ser planên wan bûn. Wana dîsa jî ji pûtan ra secde dikir û hîna jî bawerîya xwe li Xwedê nedahanîn. Wana tiþtek li vî mucîza hu nekirî bûn. Va mîrovên bêîman þevekî hatin cem hev û hetta ku sermest bûn îçkî vexarin. Serxoþ serxoþ ji hevûdira gotin:" Em nikanin vî mexlûbîyeta ji bona delaxa Salîh wer ser xwe bêlên. Delax me pirtir avê veduxe û gava hakana here, em demekî kurt da hemû bi tîyanra qir dibin. Tiþtê en herî rind ewe ku em delaxê hema zu bikujin."

Bi vî avayî gahuran pêþnûmanik ji ber xwe da anîn û birin: Sibê ku hîna tav derneketî bû, yêkek nav wan da ra bû û çû cem delaxê. Mêrik hinekî qatî wî kir, dûra kevana xwe der xist û tîrîk da ser û havit delaxê. Tîr qirikê ket û delax ji êþan ra bi dengekî bilind qurîya. Hema mêrikekî din hat û bi þûrê xwe qorê delaxê xist û kir dû kerî. Delax ser sêrî erdê ket û dîsa jî xwe hêla tormika xwe da dikþand ku wî qorî bike. Xwîn ji qirika delaxê wek ava kanîyê davit. Carkîda gahurekî din hat û serê delaxê ser jê kir. Gava tormik dî ku dîya wî mirîya çirp û bazda çû ser çîyayekî. Ser þaxê çîyayê sikinîya û dû delaxê qurîya. Lêbelê delax li ser erdê direj bû û qe xwe nedileqand. Xwîn ji hustî dilopîya ser erdê. Gahur hîna jî têr nexwarûn û wek dînan hakana diqerîyan:"Ey Salîh were û bibîne. Me delaxa te kuþt. Hadê zu here û cezayê ku te em tim û tim pê ditirsand bîne. Em vika ser te disekinin. Here tev Xwedê xwe qise bike û ji mera wî cezayê bîne....."

Gava Hz. Salîh delaxa mirî dît, gîrîya û got:" Xwedê vî milleta sedî da sed tune dike. Wan tiþþtekî pirr nebaþ kir.Va çiqas bêîtaetîyek û nankorîyek mezin e?" Carkîda Xwedê got:" Salîh, mîrovên biîman û baþ tev xwe bigire û bajêr derkeve! Ez sê rojan þûva vî milleta tune dikim."

Hîna wî þevê jî gahur ji bona kuþtina Hz. Salîh biryar dan.:" Em gerê hîna îþev jî cerdkî ser serê Salîh û malbata wî da bînin." Yêkî din jî pirs kir:" Lêbelê wê tayê heval û hogirê Salîh heyfa xwe ji me bigirin, em çi dikin?" Yekî din jî got:" Wê tayê em heval û hogirên wî ra dibêjin ku, me tiþtek ji wî ne kirîye." Lêbelê Xwedê gotinên wan bîst û planên wan nav hev xist. Carkîda Xwedê erdhêjînik þand ser wan û sibê hemû dujminen Xwedê mirî hatin dîin. Tenê ji Hz. Salîh û misilmanan tiþtek ne bû û tenê ewna xweþ ma bûn.Gava Hz. Salîh tune bûna gelle xwe dît hakana got:" Ax gellê min, min xebera û daxwestina Mîrê xwe ji we ra anî û min rîya rast ji we ra nîþan da, lêbelê hûn þîretgerên baþ hez nakin." Bi vî avayî misilman û Hz.Salîh bajarê bêmîrov terk kirin û çûn. Say ke ku hemû tiþt bi yêk zimanekî va qezîya digotin:" Xwedê dawîya mîrovên bêîman hakana dike!"

Çîroka Pêxember Îbrahim li gora ola Îslam ê

Quran qebûl dike ku Îsa ji Meryema keçik çêbû (19:16-33) û dibêje ku wî kerametên nedîtî kirin (5:110). Ew Mesîh e (3:45) û Tewratê erê dike (3:50). Navê wî "Peyv ya ji Xwedê" û "Ruh yê ji Xwedê" tê gotin (4:171). Yên ku baweriya xwe bi wî nayînin, dîwana wan wê bê kirin (4:159). Li gor Quranê Îsa Mesîh pêxemberekî mezin e, lê Muhamad gotinên pêxemberan û nivîsarên Peymana Kevin û Peymana Nû yên li ser Mesîh rast hesab nekirin. Hin dibêjin nivîsar bi xwe hatine guhertin (îspata vê yekê tune), an jî ew xelet tên þîrovekirin (5:47/51; 4:169/171; Tabarî, Ibn Xaldûn).

Çîroka Pêxember Îshaq li gora ola Îslam ê

Çîroka Pêxember Ûsif li gora ola Îslam ê

Çîroka Pêxember Sû'eyb li gora ola Îslam ê

Çend hezar salan pê da li basûrê Filistîna îro milletek bi navê Medyen dijiya. Gellê Ayka jî cîranên wan bû. Zeviyên wan î pirr mezin û berdar hebûn.

Gelê Medyen bi ticaretê, kirîn û firotina tiþtan jiyana xwe didomand. Lêbelê gava wan ticaret dikir, caran dadmend ranedidan. Gava tiþtek difirotin, tim û tim kêm dikiþandin, lê wexta jî bi xwe tiþtek dikirîyan, wê tayê jî mexsûz pirr kîlo dikiþandin. Bi vî awayî hemû pê hev dixapandin. Bisekinin hîna neqediya: Gava ji dest wan bihata, li rêwiyan dixistin, car caran jî ew dikustin û tist mistên wan didiziyan. Baweriya xwe bi Xwedê jî nedianîn, li sûna wî da bi xwe ra cûrbecûr ji keviran û daran pût çêkirî bûn û ji wana bi sev û roj secde dikirin.

Ji ber ku Xwede pirr dilovan û mihrîcan e û naxwazî mirovan biavêje cehnimê, rojekê ji vî gellê Medyen ra pêxamberek bi navê Sûayb þand. Bi rastî jî karê wî gelekî dijwar û çetin bû.

Pêxamber hat cem gellê Medyen û bi van gotinan hemû mirov li dor xwe kom kir: “Ey gelê min, qeziya Xwedê bikin û qe xwedayekk din ji wî ra mekin heval, tenê ew layîqê perestinê ye. Îro þûnve gava hûn tiþtekî bifiroþin û bikirin, hêjmarên qentera xwe meguherînin û nerast mekiþînin. Ev neheqiyek mezin e û li cem Xwedê bêexlaqî ye. Hûn bi derewên xwe li ser erdê bêtarekî pirr mezin peyda dikin. Bisekinin, hîna hûn dîsa neçûne mala xwe, hinekî gotinên min guhdarî bikin û dû fermanên min herin. Rojek tê hûn dimirin û Xwedê jî ji we hemûyan karê we pirs dike!“

Gelê Medyen li dû van qeziyan hinekî sas bû. Yek ji nav koma mirovan derket pês û pirs kir: “Ey Sûayb, niha tu dixwazî me ji xwedên me dûr bixinî? Ji te ra çi? Na tu qey nahêlî ku em bi daxweziya xwe mal û perên xwe berhev bikin. Tu çima dewlemendiyê li me qedexe dikî ? Tu çi wer mîna dînan tevhev qise dikî.» Hz. Þûayb bi aramî bersiv da: »Ez dixwezim ku ji we re riya rast nîþan bidim. Nêta min tev we gengeþî kirin yan jî nav we da bizewî derxistin nîne. Tenê bizanin ku xapandin û dizîkirin gunehên pirr mezin in û qe li xweþiya Xwedê narin. Ez tenê resulê Xwedê me û dixwezim ku ji we ra fermanê Rebbê Alemê bidim zanînê.»

Ser vîna yekî bi dengekî pirr bilind qêriya: » Pirr tiþtekî ecêb e! Em te hu nakin, ey Sûayb. Xwedê kî aqasa gir û xurt çima mêrikekî wek te pîr û bêhêz ji mirovan ra biþîne. Tu çawa dikanî bibî pêxamberek? Ey Sûayb, tu derewan dikî. Ne pêxamber, ji te merî bîle dernakevî. Ey Sûayb, bawer bike ku gava em tev te lêzim nebûna, me tu dê hema di cî de bikuþtayî! Here karê xwe bike û hew xwe têkilî me bike!“ Lêbelê pêxamber Þûayb dîsa jî got: “Min nika hu kir. Hûn ji bona lêzimiya me, xwe xurt hîs dikin û piþta xwe ji hêla Xwedê da diçerixînin û dijî wî derdikevin? Va gerê çer bê hu kirinê ? Bi rastî jî Xwede min hemû tiþtên hûn dikin û dibêjin dizanî! Ew gava bixwazî, hema nika jî dikane we bike binê erdê. Ceza Xwedê waqas hiþk tê ku hûn serev hu nakin çi pê we bûye.“ Mirov bêþerm û heya gotin: “ Here ji Xwedê xwe ra bibêje ku bila ji me ra wî cezayê ku qestî mestî tunebûna me tînî, biþînî, tu jî wê tayê vala dibî û bi me ra pê ketinê xilas dibî û dikanî herî cihê xwe.“ Ser vîna Hz. Sûayb destê xwe ji vî gelî kiþand û çû cem cîranê wan gelê Ayka. Ji wan ra jî gotinên Xwedê neql kir: “Ez Resûlê Xwedê me û pexamberekî dilsoz im. Ez ji bona gotinên xwe ji we tiþteki naxwezim. Tenê Xwedê dikane xelata min bide. Çi dibî ticareta xwe bi xapandinê mekin û neheq nebin. Ji Xwedê bitirsin û tim û tim qeziya wî bikin, ji ber ku tenê wî hûn afirandine.“ Lêbelê gelê Ayka jî ew hu nekirin û bi matî gotin: “Ey Sûayb, kê ji te ra sihir kir û aqlê te nav hev xist? Hemû tiþtên tu dibêjî tam derew in! Mana pêxambertiyê çi ye, gerê çer were fam kirin? Û tu bi rastî kî yî, tu ji me çi dixwazî? Em gerê gotinên te çer fam bikin. Aqlê xwe bigire serê xwe!“

Hz. Sûayb bi dilekî xemgîn mêzeyî wan kir. Hinek mirov dijî wî derneketin, hinek jî qe guhdariya wî nedikirin. Mirovên ku dijî wî derneketî bûn, dûra hatin cemê û pêxambertiya wî rastandin, ji ber ku wî belê jî qe derew yan jî neheqî nekirî bû. Piþtî wî rojê sûnde wan dixwest ku li sûna pûtan tenê Xwedê xwe yî rast, Xwedê Hz. Adem, Hz. Nûh, Hz. Ibrahîm, Hz.Ismaîl û Hz. Sûayb biparêzin. Hz. Þûayb keyfan ra hemû mirovên biîman û dilnizm hemêz kirin û ji wan ra ola Xwedê yê rast hukrin da.

Dûra jî ket rê û çû welatê gelê Medyen. Tev wî mirovên ku yê ola Islamê pejirandî bûn jî çûn. Wan bi sev û roj bê qefilandin û bi hewlekî mezin pûtperestan ra waaz dikir. Tim û tim mirovên gelê Medya û gelê Ayka ban riya rast dikirin û ew bi agirê cehnimê ditirsandin. Lêbelê banga misilmanan ji hêla gahuran tim dihat caw kirin. Kesekî ew guhdarî nedikir û hêdî hêdî dest bi nefret kirina va mirovên bas kirin. Hz.Þûayb û hevalên wî hembera xeterekî pirr maîn da bûn. Pûtperestan car caran mirovên ku dû Hz. Sûayb diçûn digirtin, lêdixistin û rût û repal dikirin. Hz. Sûayb êdî nedikaniya van neheqiyan bikþînî. Rojekî çû cem gahuran ku wan agahdar bike: »Ey gelê min, çi dibe gava hûn bi xwe bawer nakin se jî, yê herî hindik, qasî mirovên misilman mekin. Hûn pirr nebas û neheqin! Hela carekî tunebûna gelê Nûh, Hûd û Salih bînin bîra xwe! Hûn qe rojekî ser radan û gahurtiya xwe yî nebaþ raman nakin? Ey esîret û gelên vî erdî, bê sik hemû rastî ji we ra hat gotin.“

Ser vîna mêrikek dewlemend ku serokek bû derket pês û got:“ Na, ey Þûayb. Em hewceyî riya te û Xwedê te nînin. Bizane ku em gerê qe ji te bawer nekin. Dijane tu dîsa were ser ola kal û pîrên xwe, va ji bona te hê bastir dibe. Lêbelê gava tu û piþtvanên xwe zû aqlê xwe negrin sere xwe, em gere we ji bajêr bavên der. “Hz. Sûayb ji wan ra ev bersiv da: “Na, piþtî me rastiya Xwedê dît û li ser riya wî ketin, em dîsa nikanin vegerin ser riya pûtan. Guhnekî aha mezin li cem Rebbê alemê nayê aborandin. Hûn ji me vegerînê hêvî mekin! Bê þik Xwede wê dinê li navbera me û we da biryarekê dide, ji ber ku tenê ew dadmend û dilovan e.»

Pûtperestan roj bi roj ji misilmanan ra hê pirtir nebaþî dikirin. Wan bi gotinên xwe yî derew, misilman tizî Hz. Sûayb dikirin »Em xurt û dewlemend in, li dû me werin û Þûayb red bikin. Em zêr, zîv, bostanan û gelek xwerinê bidin we.» Lêbelê piþtvanên pêxamber dîsa jî hakana digotin: »Na hûn me bikujin jî em dîsa ji riya Xwedê da dernakevin û nayên ser ola we yî ji rastiyê dûr. »

Bi vî awayî pirr rojên biêþ û bêhêvî hatin û çûn. Hemû misilman bi xemgînî mêze Hz. Sûayb dikirin. Wî jî herdu destên xwe li ber wî ezmîn kir û ji Xwedê biryarek û rizgarî daxwaz kir ku bila ferqa navbera misilmanan û pûtperestan derbikeve rastê. Bila mirovên ser riya rast werin bexþîþandin û misilman jî dîsa hêvîdar bibin. Piþtî diayên Hz. Sûayb hewadora wan her çû hê germ bû. Germî ewqas dijwar bû ku gahur ji tirsan qurifiyan û hêdî hêdî fêrî rewþa xwe ya nebaþ bûn. Vê germiyê dikanî canê wan hiþk bike û wan vegerîne xweliyê yan jî xolavê. Bi vî awayî pûtperest nav xûdana xwe da fetisiyan.

Van bêtaran tam heft rojan li ber xwe da. Hemû kanî, bîr û çem ziha bûn. Pirrî mirovan ji tiyan û birçiyan miriyan. Hinek jî nedikaniyan hê rabin ser xwe. Lêbelê dîsa jî ji Xwedê bawer nedikirin û xwe ber pûtan ji bona alîkariyê davêtin erdê: “Hewaaar, hewaaar, hewaaar, çi dibe ey xwedên kal û pîrên me, ji me ra dilovan bibin. Me ji vî bêtara mezin xilas bikin!» Roja heyþtan hewa hinekî hînik bû, ewrekî reþ ket pêþiya tavê û hemû der tarî kir. Ser vîna pûtperest bi dilekî fireh qêriyan:“ Þukir ji pûtên me ra, em xilas bûn. Wana bergerîn û sergerînên me bihîstin û bersiv dan!“ Lêbelê sahiya wan pirr hindik ber xwe da. Carekî da erdhêjînek pirr mezin bi wan girt. Hemû malên wan hêrifiyan û pûtperest bin kavilan da man. Qe pûtek jî zexm nema bû, hemû ser sêrî ketibûn erdê. Qet pûtperestek nekaniya ber vî tofana Xwedê xilas bibe, hemû miriyan. Hêla din, rewþa gelê Ayka jî pirr baþ nebû. Nav ewrên res da birûsk mîna marekî bijehr bi erdê diketin û hemû tiþt diþewitandin yan jî dikirin kumek xweliya reþ. Bi vî awayî gelê Ayka jî hemû tune bûn. Ne ji eþîreta Madyan ne jî ji eþîreta Ayka qet mirovek xweþ nema. Hemû ji bona bêîtaet û rika xwe yî li dijî Xwedê hatin kuþtin.Tenê Hz. Sûayb û mirovên ku dû wî çû bûn, jîndar man.

Dûra jî Hz. Þûayb mêze wan herdu þunên helþandî kir û got » Ey Mîrê min, min ji wan ra pirr salan heqî û neheqî nîþan da. Min ji wan ra tim û tim hêza te, dilovaniya te û meziniya te neql kir, lê wan pirr bêitaetî kir û pirr bi ser de çûn. Wan qet karekî xwe yî nebaþ ber nedan. Bi rastî jî van herdu gelan ceza te heq kir. Ez xemgîn ninim. Gerê heyfa misilmanekî li pûtperestên înad û bêîman neyê. Gelê Medyen û gelê Ayka bextê gelê Hz. Nûh, Hz. Hûd, Hz. Salîh û Hz. Lût ku hemû hatine tune kirin, parve kirin. Ey Rebbê min, ji te ra hezar carî þukir ku te em ji destên van zulimkaran xilas kirin.“

Hz. Sûayb dû vî bêtara mezin hîna pirr salên din jiya. Xwedê bi hezaran pez û dewar dayê û ew pirr dewlemend bû. Qîzên wî jî pirr biîman û dawênpak bûn. Piþtî Hz.Sûayb çend salan sûnde pîr bû û êdî nekaniya sivantiyê bike, qîzên wî karê bavê xwe berdewam kirin.